To ręcznie wyhaftowany proporczyk 82 S.D.S. im. Henryka Dąbrowskiego, prawdopodobnie starszoharcerskiej drużyny strażackiej.
Na awersie – harcerska lilijka, na rewersie – symbol ochotniczej straży pożarnej.
O właścicielach proporca nie wiemy nic poza imieniem bohatera drużyny. Nieznane nam jest, gdzie funkcjonowała drużyna, ani jak długo i w jakich latach, ilu miała członków. Nie natknęliśmy się też na żadne dokumenty, które cokolwiek by nam wyjaśniły.
Liczymy, że może nasi obserwatorzy, pomogą nam ustalić: skąd ten proporzec, do kogo należał, być może ktoś działał w tej Drużynie, ma jakieś wieści i może z nami tą wiedzą się podzielić? A może są wśród Was Ci, którzy z tym proporcem i drużyną byli związani.
Ten proporzec to też przypomnienie faktu z historii Związku Harcerstwa Polskiego. Podharcmistrzowie Teresa Piotrowska i Maciej Zając w artykule „Harcerskie Drużyny Pożarnicze” opublikowanym na łamach strazak.pl piszą, że pierwsze wzmianki o Harcerskich Drożynach Pożarniczych pochodzą z 1916 roku, ale brak dokumentów o ich działaniu. W literaturze harcerskiej tzw. historycznej znajdujemy informacje o udziale harcerzy, także w okresie międzywojennym, w gaszeniu pożaru lasu czy zabudowań gospodarczych w miejscu zamieszkania albo podczas letnich obozów. Nie są to jednak informacje o drużynach o specjalności pożarniczej.
Po odrodzeniu harcerstwa po roku 1956 w strukturach ZHP licznie powstawały drużyny specjalnościowe, w których realizowany był program harcerski, a nadto rozwijane zainteresowania młodzieży z wykorzystaniem metodyki harcerskiej. Jedną z wielu specjalności z tamtych czasów było pożarnictwo. Zainteresowaniom młodzieży w tym wypadku sprzyjały działania rożnych struktur ochrony przeciwpożarowej (wówczas organizacja ochrony przeciwpożarowej w Polsce była zasadniczo różna od obecnej.) w poszukiwaniu sojuszników do współpracy w popularyzacji profilaktyki i bezpieczeństwa pożarowego oraz porozumienia zawarte pomiędzy władzami ZHP i Komendą Główną Straży Pożarnych oraz Związkiem Ochotniczych Straży Pożarnych. To okazało się być efektywną płaszczyzną tworzenia drużyn harcerskich o takiej specjalizacji najpierw wśród harcerzy starszych, a potem także młodszych. W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku na terenie niektórych hufców Chorągwi Katowickiej było takich drużyn kilkanaście. Harcerskie drużyny pożarnicze (czasem zwyczajowo używano nazwy – strażackie, jak w przypadku 82 SDS) działały przy szkołach podstawowych, zawodowych np. górniczych i średnich np. technikach leśnych oraz przy ochotniczych strażach pożarnych. (Przy OSP istniały także i istnieją w dalszym ciągu, młodzieżowe drużyny pożarnicze, które są częścią tych jednostek.) Drużyny te współpracowały niezależnie od miejsca funkcjonowania z ochotniczymi strażami pożarnymi, zawodowymi strażami pożarnymi terenowymi i zakładowymi oraz komendami straży pożarnych.
Uczestniczyły w manewrach techniczno-obronnych ZHP, lokalnych zawodach sprawnościowych ochotniczych straży pożarnych, Ogólnopolskim Turnieju Wiedzy Pożarniczej, wielu innych imprezach środowiskowych np. przekazanie sztandaru, samochodu, jubileusze jednostek OSP. Nieodłącznym elementem harcerskiego życia tych drużyn był udział w letnich obozach, podczas których harcerze-strażacy nie tylko zdobywali sprawności harcerskie i młodzieżowe ale przede wszystkim odbywali szkolenia kwalifikacyjne i uzyskiwali uprawnienia państwowe właściwe dla wieku uczestników i funkcji pełnionych w drużynach. Uprawnienia te w przyszłości umożliwiały im pełne członkostwo w OSP i udział w działaniach ratowniczych. Dodać należy, że finaliści OTWP mogli podejmować naukę w szkołach pożarniczych bez konieczności zdawania egzaminu wstępnego.
W harcerskich drużynach pożarniczych swoją karierę rozpoczynało wielu późniejszych zawodowych strażaków, wielu uzyskało kwalifikacje oficerskie i pełniło wysokie stanowiska w ochronie przeciwpożarowej. Nie będzie przesadą stwierdzenie, że harcerskie drużyny pożarnicze były pod każdym względem miejsce edukacji społecznej młodych ludzi, uczenia myślenia przyczynowo-skutkowego, odpowiedzialności i kształtowania osobowości.
opracowała:
hm. Elżbieta Tabacka-Wosińska
bryg. w st. spocz.
